Omri Casspi đá NBA 10 năm, trung bình chưa tới 8 điểm, bảy đội, tổng lương (trước thuế) chỉ 18 triệu USD. Nhưng khác Pippen, Ariza, Howard, Iverson, Antoine Walker, sau giải nghệ ông không nghèo lại, càng không bị ly hôn chia nửa tu vi, tổng tài sản nắm giữ ngược lại lên tên lửa, vọt tới 850 triệu. Với tư cách nhà đầu tư hàng đầu ngành, các công ty ông đầu tư có tổng vốn hóa áp sát trăm tỷ, cứng từ người rìa NBA tiến thành đại gia tư bản.
Nhìn lại đường đến đây, kỷ niệm đậm nhất của Casspi vẫn là buổi chiều đông hai năm rưỡi trước cùng một người Mỹ gốc Hoa đi bộ.
Cuối tháng 1/2024, năm năm sau khi rời NBA, Casspi nhận lời bạn trở lại San Francisco, xem trận hai hiệp phụ cháy hết mình giữa James và Curry: James hạ 36 điểm 20 rebound 12 kiến tạo, Curry không chịu thua, ném 46 điểm, nhưng cuối cùng James vẫn kiếm lỗi trên Draymond, hai quả phạt đều vào, lấy chiến thắng.
Trong box, Casspi từng tưởng đó là trận quyết cuối của họ, nhưng tâm trí ông không luôn trên sân: bên cạnh là hai người Mỹ gốc Hoa bạn giới thiệu, Scott Wu và Steven Hao. Hai người sinh năm 1996 dù sinh ở Mỹ, lại có mô hình kỹ sư Trung Quốc điển hình nhất — hai người cộng 4 HCV Olympic tin học quốc tế, còn các vinh dự nhỏ như Google Code Jam, ICPC thì càng dễ như lấy đồ trong túi. Lúc này, họ đang dùng tiếng Anh trôi chảy và ngón tay bay như gió diễn một phép: để AI tự lập trình.
Sáng hôm sau, Casspi mời Scott đi bộ, không khí lạnh California không che được ánh mắt nóng. Không lâu sau, ông quyết định bơm mạnh cho hai người trẻ ấy, từ vòng hạt giống đầu tư tiếp.
Chỉ hai năm, công ty lập trình AI tên Cognition tăng trưởng nổ, từ định giá 150 triệu USD đầu 2024 lên 47 tỷ, trở thành một trong những công ty AI tăng nhanh nhất thế giới. Lợi nhuận của Casspi cũng cất cánh tại chỗ; chỉ xét tỷ suất, còn cao hơn Durant “quên mật khẩu bitcoin nên bị động lời 180 lần”. Chỉ một công ty này gần như chiếm nửa bản đồ đầu tư trăm tỷ USD của Casspi.
Bước ngoặt là hè 2017, Casspi gia nhập đội NBA thứ sáu trong sự nghiệp, nơi không chỉ có Stephen Curry giỏi tạo cơ hội cho xạ thủ nhất, còn có phòng thay đồ ham đầu tư tài chính nhất liên đoàn. “Chủ đề phòng thay đồ ở đó hoàn toàn khác chỗ khác, từ Curry đến Draymond, từ Durant đến Iguodala, ai cũng nói đầu tư, cổ phần và tài sản ngoài sân, mà chúng tôi ở Bay Area, luôn có người bán hàng cho chúng tôi.”
Warriors đúng là khớp không khí Silicon Valley, luôn có doanh nhân và nhà đầu tư từ Silicon Valley đến sân nhà Warriors xem trận, họ đứng cạnh sân tán gẫu với cầu thủ, vào phòng thay đồ bán ý tưởng khởi nghiệp, mời ngôi sao ăn tối, trở thành chuyện tự nhiên.
Sự dẫn dắt của tri thức và không khí luôn thấm không tiếng, Casspi nhìn Curry và Durant dần thành đại gia tài chính, tích lũy của cải ngày càng lớn, ai lại chống lại tiền? Ông cảm thấy đầu tư những doanh nhân ấy là công việc hay thứ hai thế giới, chỉ sau đá bóng: “Làm nhà đầu tư như làm HLV, có tranh cãi, có thảo luận, nhưng cuối cùng chúng ta cùng đi tới chiến thắng.”
Không lâu, Casspi năm 2018 bắt tay làm, rải khoản đầu tư đầu cho công ty sức khỏe vi sinh DayTwo. Bản thân ông cũng hưởng lợi nhiều, dùng thực đơn cá nhân DayTwo cung cấp, chủ động bỏ pasta sốt cà mà chuyên gia dinh dưỡng khuyên: “Cảm giác trận của tôi tốt hơn, chất lượng hồi phục cao hơn, hiện tượng chóng mặt vì carb cũng ít hơn nhiều.”
Dù sản phẩm này không đổi được thể chất “kẻ lang thang NBA” của ông, Warriors tháng 4/2018 đành cắt ông (dù vẫn bổ sung nhẫn vô địch). Nhưng từ 0 đến 1 luôn khó nhất, thất bại đầu tư lần đầu giúp Casspi hưởng lợi nhiều; công ty dữ liệu mây Eon ông đầu tư sau đó lúc thành lập chỉ có 100 triệu USD vốn, năm sau định giá đã lên 750 triệu. Năm 2022, một năm sau khi Casspi giải nghệ ở giải Israel, ông cùng đối tác đầu tư lập quỹ Sheva Ventures.
Casspi rất rõ, ở NBA ông có thể dùng chung phòng thay đồ với Curry và James, còn ở lĩnh vực công nghệ cao, ông chỉ là đứa trẻ tập đi. Để founder tâm phục khẩu phục, chứ không hỏi ngược “anh biết công nghệ cao gì?”, từ 2021 đến 2023, sau giải nghệ ông gần như không xem một trận bóng nào, học như miếng bọt biển an ninh mạng, machine learning và AI cùng mọi tri thức tiên tiến nhất. Không lâu, ông làm choáng một loạt đại gia công nghệ bằng một tràng thuật ngữ an ninh mạng trôi chảy, họ phải thừa nhận “Jordan Israel” này thật sự có thứ.
Ngoài dùng chuyên môn lấy tôn trọng, Casspi quen nghe trash talk còn tinh chiến thuật tâm lý, không chỉ một lần gây áp lực lên founder: “Quanh tôi từng có người nổi hơn anh, giàu hơn anh, thành công hơn anh, dù anh là nhân tài xuất sắc nhất, tôi cũng từng ở giữa những Bill Gates của giới bóng rổ.”
So với những ngôi sao NBA đầu tư loạn rồi lỗ to, Casspi có chiến lược đầu tư cực rõ. Ông tập trung an ninh mạng và hạ tầng AI, không đầu tư lĩnh vực mình không hiểu; ông chuộng đường nhỏ mà tinh, mỗi năm chỉ đầu tư ba bốn công ty; một khi chốt đối tượng, sẽ toàn tâm tự tay làm.
Khi phần lớn vòng hạt giống chỉ vài triệu vốn, ông mở cho startup tấm séc hạt giống khổng lồ 20 triệu USD, vì ông “chính là muốn đầu tư nhiều hơn người khác ở công ty tốt nhất”. So với “xong vòng hạt giống là dừng”, ông thích đầu tư suốt đến IPO, vì thế còn chia tay đối tác không cùng ý...
Ý niệm ấy cũng liên quan Curry. Một tối, ông hẹn Curry và vài doanh nhân ăn tối, sau 10 giờ rưỡi Curry nói sáng mai còn tập, phải về sớm. Casspi rất ngạc nhiên: “Có lẽ anh là point guard vĩ đại nhất lịch sử, còn kiếm 500 triệu USD, sao anh còn đi tập?”
Curry trả lời: “Tôi không muốn kiếm tiền, tôi muốn trở thành cầu thủ hay nhất, tôi muốn đổi môn thể thao này, để lại dấu vĩnh viễn trên đó, đó mới là động lực của tôi.” Lời ấy để lại ấn tượng sâu cho Casspi, sau này ông cảm thán: “Đó mới là tâm thế một doanh nhân nên có.”
Mọi việc sợ người hiểu nghề mà nghiêm túc, mỗi năm hơn 200 startup vào tầm mắt ông, cuối cùng ông chỉ chốt ba thương vụ. Năm 2022, ông lấy lương mình chống quỹ, hai năm sau đã lời 4 lần. Uống nước nhớ người đào giếng, Casspi còn nối dây với Curry, mời ông đầu tư công ty mình chấm, và đáp lễ qua quỹ mang tên Curry. Hai người thỉnh thoảng ăn tối với các doanh nhân, cứ như nhân vật gió mây Silicon Valley.
Đến nay, quỹ của Casspi đầu tư tổng 21 công ty, trong đó 9 thành kỳ lân định giá trên 1 tỷ USD. Quỹ ông thành tài sản tốt, Sequoia nổi tiếng đã là đối tác dài hạn của Casspi, quỹ hưu Israel và Mỹ cũng lần lượt tìm đến. Trong lúc AI tăng tốc, nhu cầu an ninh mạng dồn dập, Casspi không chỉ “gặp gió”, ông đang phát hiện và tạo gió.
Dù Casspi chưa thực sự chốt lời — cái gọi là trăm tỷ USD cơ bản còn ở giai đoạn định giá — nhưng ông đã không cần chốt lời, ông như chủ trại nuôi kỳ lân, các doanh nghiệp kỳ lân ấy sớm muộn sẽ IPO, còn ông sẽ tiếp tục phát hiện, nuôi kỳ lân mới.
Dù trong phòng thay đồ Warriors ham đầu tư nhất, hay nhìn cả giới thể thao chuyên nghiệp thế giới, Casspi cũng là nhà đầu tư đỉnh chuyển nghề thành công nhất. James-Durant-Curry dù tài sản dày, kinh nghiệm giàu, Junior Bridgeman dù từ người rìa NBA thành tỷ phú, Luol Deng dù hóa Vương Kiện Lâm Mỹ, nhưng xét mắt nhìn chính xác, dự trữ chuyên môn, tự tay cầm trịch và hiệu suất đầu tư, họ vẫn chưa sắc như Casspi. Trong bối cảnh dư luận Israel ngày càng xấu, Casspi thực sự duy trì ấn tượng truyền thống “người Do Thái giỏi kinh doanh”.
Cầu thủ thể thao quản lý tiền luôn là bài toán làm các liên đoàn đau đầu, họ ở tuổi vừa vào đời bị thu nhập ngoài sức tưởng tượng đập choáng đầu, vừa tỉnh đã bị thế giới đèn đỏ xanh cao chiều đập vỡ quan niệm. Có người đi qua vườn hoa, phấn dính đầy người, phần đời còn lại chịu sát thương phần trăm; có người nuôi cả đám homie, không để được một xu; có người nắm bò của nhà đầu tư bay lên rồi rơi tự do... NBA có 75% cầu thủ phá sản trong năm năm sau giải nghệ, vì họ hoàn toàn không hiểu mình đang làm gì.
Đương nhiên vẫn có người giữ cách quản lý tiền cổ: Tatum giữ ước với mẹ, gửi hết lương chỉ tiêu tiền quảng cáo; Giannis đầu sự nghiệp gửi tiền vào 50 ngân hàng khác nhau, chỉ để phòng ngân hàng sập, đến khi ông chủ Bucks khuyên mua trái phiếu Mỹ; Brunson cũng chịu ảnh hưởng cha, mỗi lần nhận lương phải gửi đủ một tỷ lệ ở ngân hàng.
Khi tầng lớp, tầm nhìn và quan niệm tiền của cầu thủ trẻ NBA dần lên, ngày càng nhiều người bắt đầu học nhóm đầu tư Warriors và Casspi. Giannis sau khi thích nghi quan niệm tiền NBA tự đặt một luật tiêu: “Mỗi xu tôi tiêu phải tạo giá trị cho tôi.” Ông bắt đầu đầu tư bất động sản và bitcoin, thậm chí góp cổ phần trang cá cược thể thao; dưới sự tính toán kỹ giữa bảo thủ và táo bạo, tài sản ông mỗi bảy năm nhân đôi, dù không phát tài lớn như James-Durant-Curry và Casspi, cũng tránh được bị số phận chém. Có lẽ kiểu ngôi sao ấy sẽ dần tăng, lấy của cải giới thể thao nuôi lại các ngành, cũng không phải không phải một đường tuần hoàn kinh tế kỳ lạ.
NBA như một trường đại học, lúc còn học không thấy chênh tầng lớp và năng lực, nhưng một khi ra cổng, đối mặt nồi ninh của xã hội và thời gian, tư tưởng quan niệm, cách sống và trình độ quản lý tiền của mỗi người lập tức chia vô số ngả, trần và sàn ngày càng xa. Đến cuối, giao điểm duy nhất của họ có lẽ chỉ còn “cùng đá vài năm ở NBA”.
Nhưng đó không còn là chuyện Casspi nghĩ. Bốn năm sau giải nghệ, ông vẫn không rảnh xem trận, mỗi ba ngày phải xem hai báo cáo startup, còn phải tiếp tục cho các kỳ lân dưới trướng ăn. Ông ví trạng thái hiện tại là “dẫn ở quý hai”, thậm chí chưa tới giờ nghỉ giữa hiệp; còn “khi nào mới thật sự yên tâm xem một trận bóng”, ông chỉ cười: “Đợi lần đầu tôi trở lại ghế dự bị.”
