Chiếc cúp vô địch đơn nam Giải quần vợt Trung Quốc mở rộng mang tên "Cúp Trung Hoa". Cảm hứng của nó đến từ một lễ khí bằng vàng thời Càn Long nhà Thanh, đang được lưu giữ tại Bảo tàng Cố cung.
Lúc 21 giờ 20 phút ngày 6 tháng 10 theo giờ Bắc Kinh, chiếc cúp được đặt trên bàn trong phòng họp báo chính của sân Kim Cương, Trung tâm quần vợt quốc gia. Bên cạnh là một tượng nhỏ Novak Djokovic đang cầm vợt. Bốn mươi phút trước, chúng cùng xuất hiện ở lễ trao giải chung kết đơn nam China Open 2026, trong tay Djokovic, người lần thứ bảy đoạt chức vô địch đơn nam giải này.
Ở trận chung kết được dõi theo rất sát, lão tướng Serbia 39 tuổi thắng set một với tỷ số 7-6. Sang set hai, khi đang dẫn 1-0, Alex de Minaur tuyên bố bỏ cuộc vì cơ khép đùi trái gặp vấn đề. Djokovic lập tại Bắc Kinh kỷ lục 34 trận thắng liên tiếp ở một giải đơn, điều chưa từng có kể từ kỷ nguyên mở, vô địch liên tiếp 21 năm trên ATP Tour, và có chiếc cúp đơn nam thứ 102 trong sự nghiệp.
"Djokovic, 21 giờ 55." Khi quan chức truyền thông ATP công bố giờ họp báo nhà vô địch, gần như mọi phóng viên ở trung tâm truyền thông đều kéo vào phòng họp báo chính, lặng lẽ chờ huyền thoại xuất hiện.
Đương nhiên, những phóng viên thường dự họp báo nhà vô địch đều biết buổi ấy chắc chắn không đúng giờ đến vậy. Họ có quá nhiều điều phải ăn mừng, quá nhiều cảm xúc phải bộc lộ. Và nếu nhà vô địch là Djokovic, chuẩn "đúng giờ" còn được nới rộng hơn nữa. Ông quản lý cơ thể gần như khắt khe, phải làm xong phần hồi phục cơ bản nhất rồi mới xuất hiện.
22 giờ 20 phút, ngoài cửa bắt đầu ồn ào. Djokovic trong bộ đồ thể thao bước vào. Cùng lúc, tiếng vỗ tay trong phòng họp báo vang lên.
Ông dùng tay phải vỗ vào ngực mình, giống hệt ngày 19 tháng 11 năm 2023, khi ông đánh bại Carlos Alcaraz 6-3, 6-2 ở bán kết ATP Finals tại nhà thi đấu Pala Alpitour ở Turin. Ngọn lửa ở đó chưa bao giờ ngừng cháy, và đối thủ càng trẻ, ngọn lửa ấy càng bùng mạnh.
Ngồi vào chỗ quen thuộc, câu hỏi đầu tiên ông nghe được là: "Một tuần trước, khi anh tới Bắc Kinh, trước quả bóng đầu tiên, tâm thế của anh thế nào? Anh chờ đợi điều gì ở đây? Giờ anh đã có cúp, ngồi ở đây anh cảm thấy ra sao?"
"Thành thật mà nói, tôi đến khá sớm, vào thứ Bảy hơn mười ngày trước. Tôi thực sự muốn chỉnh mình vào đúng trạng thái, chuẩn bị đầy đủ hết mức có thể, và mong một tuần như ý. Bắc Kinh luôn là đất lành của tôi. Tôi luôn đặt kỳ vọng rất cao vào bản thân, mục tiêu và khát khao chiến thắng luôn rất cao, nhất là ở một nơi tôi chưa từng thua trận."
Nhưng ông biết thực tế là bản thân đã 11 năm không trở lại đây. Mùa này ông cũng trải qua nhiều vật lộn và thử thách. Sau chung kết Australia Open, thành tích không được như ý. Vì thế sau khi tới nơi, ông không biết mình sẽ thể hiện ra sao, bởi cảm giác trên sân, sức khỏe và thể trạng, kể cả mùa Bắc Mỹ vừa qua, ông đều chơi "rất tệ".
"Tôi phải thừa nhận, mấy trận ở đây tôi đánh thực sự vất vả. Tôi cố chịu áp lực, dốc toàn lực, và lội ngược dòng ở một số trận. Tôi rất tự hào về thành tích đạt được tại đây. Chiến thắng đến đúng lúc. Nó vực dậy niềm tin của tôi rất nhiều, cũng chứng minh tôi vẫn có thể cạnh tranh ở mức cao nhất. Trong ba ngày ngắn ngủi liên tiếp đánh bại ba tay vợt thuộc top 10 thế giới là một thành tựu đáng nể. Rõ ràng, lúc này trong lòng tôi tràn đầy niềm vui."
Ông vừa bất ngờ vì liên tiếp thắng Alexander Zverev, Daniil Medvedev và De Minaur, vừa biết ơn những cổ động viên ngồi kín sân cổ vũ mình ở mỗi vòng. Ông nói cổ động viên Trung Quốc là những cổ động viên tuyệt vời nhất ông từng gặp trên thế giới.
"Ở Trung Quốc, tôi nhận được sự ủng hộ của cổ động viên mà không nơi nào ngoài Serbia sánh được. Họ tặng tôi vô số món quà, bỏ rất nhiều thời gian chỉ để tương tác với tôi dù chỉ trong chốc lát, đứng chờ ngoài khách sạn, ngoài câu lạc bộ quần vợt, ngoài sân. Thành thật mà nói, điều đó thật đáng kinh ngạc. Tôi luôn cố nhắc mình chuyện này đặc biệt đến mức nào, và tôi vinh dự đến mức nào. Đúng vậy, điều đó cũng giải thích vì sao tôi đánh tốt ở Trung Quốc, vì sao tôi cảm thấy rất tuyệt, bởi mọi người khiến tôi thấy mình như một người Trung Quốc, như đang thi đấu trên sân nhà. Giờ tôi chỉ cần học giỏi tiếng Trung và có được tấm hộ chiếu, thì sẽ hoàn hảo (cười)."
Đây là chiếc cúp đơn nam ATP Tour thứ 102 của Djokovic. Trong kỷ nguyên mở, con số ấy chỉ đứng sau 109 chức của Jimmy Connors và 103 chức của Roger Federer. Từ khi chuyển nghề năm 2003, ông đã có 24 cúp đơn nam Grand Slam. Trong 23 năm, ông có chức vô địch đơn nam ATP Tour ở 21 năm liên tiếp.
Năm ấy, ông bước vào quần vợt chuyên nghiệp khi "thế hệ vàng thập niên 80", gồm Lleyton Hewitt, Marat Safin, Juan Carlos Ferrero và Andy Roddick, vẫn đang ở độ chín. Từ mặt sân nam do Federer và Rafael Nadal thống trị, ông mở ra một con đường của riêng mình, rồi cùng họ và Andy Murray được gọi là "Tứ đại". Giờ đây, ba người trong "Tứ đại" đã lần lượt giải nghệ, chỉ còn ông vẫn chiến đấu ở tuổi 39 cộng 138 ngày. Đối thủ từ thế hệ sinh sau 1980 thành thế hệ sinh sau 1990, rồi thành những người sinh sau 2000, thậm chí sau 2005, tuổi gần bằng một nửa ông. Hơn hai mươi năm, ngày nào cũng như ngày nào, ông giữ được ý chí chiến đấu ấy bằng cách nào?
"Sự bền bỉ không phải thứ bẩm sinh. Nó thực sự phải được nhào nặn về sau, phải được khai mở và mài giũa. Sự bền bỉ được tôi luyện trong những ngày đêm không một ai nhìn."
"Đương nhiên, khi mọi người trên sân đều đang nhìn bạn, họ hoặc khâm phục bạn, hoặc chỉ trích bạn. Tôi nghĩ mỗi người sẽ nhìn từ góc của chính mình, và tự đưa ra phán xét về cách bạn đánh, việc bạn nên làm, và phong độ hiện tại. Mấu chốt là một môn cá nhân như quần vợt đòi hỏi 100% sự tập trung vào môn này, đòi hỏi phải dâng hiến toàn bộ bản thân, không chỉ ở khâu tập luyện, mà còn ở cả lối sống."
"Tôi đầy lòng tôn trọng với mọi môn thể thao khác. Tôi cho rằng trên đời có rất nhiều môn đáng kinh ngạc, và bản thân tôi cũng là một người hâm mộ thể thao cuồng nhiệt, nhưng tôi nghĩ không môn nào giống quần vợt. Ngày nào bạn không có trạng thái, bạn phải ra về. Bạn không thể ngồi ở ghế dự bị rồi để người khác vào sân thay mình. Đây cũng là một môn khá tàn khốc, vì nó theo thể thức loại trực tiếp. Cả năm chúng tôi chỉ có một giải thi đấu theo bảng, đó là giải tổng kết cuối năm tổ chức ở Turin. Tất cả những giải còn lại đều là loại trực tiếp. Nếu vì một ngày ngủ không ngon, vì ngộ độc thực phẩm, hay vì bất kỳ lý do gì mà thua ngay vòng một, thì thua là đi về luôn. Nhưng đó cũng chính là lý do môn của chúng tôi khắt khe và đặc biệt đến vậy."
Vì thế, nếu để ông tổng kết mọi thứ của 23 năm qua, thì đó là sự bền bỉ, sự cống hiến và tinh thần không bao giờ chịu thua. Chúng luôn đi cùng ông.
Mỗi lần bước ra sân, bất kể bên kia lưới là ai, ông đều không giữ lại gì. Bởi mỗi lần ông đều đẩy bản thân tới giới hạn, nhất là khi đánh chung kết một giải lớn trên sân kín chỗ.
"Tôi luôn cảm thấy vị trí đặc biệt của mình mang theo thêm áp lực và trách nhiệm. Dù tham dự giải nào, bước lên sân nào trên thế giới, tôi đều có cảm giác ấy, nhất là trong khoảng năm năm trở lại đây. Bước ra sân với thân phận này, cảm giác rất đặc biệt. Người ta chờ bạn thể hiện trạng thái tốt nhất. Điều đó đồng thời cũng chất thêm trách nhiệm."
Danh tướng quần vợt, một trong những người sáng lập WTA, Billie Jean King từng nói: "Pressure is a privilege". Câu ấy được khắc ở lối vào sân trung tâm của Trung tâm quần vợt quốc gia Billie Jean King tại New York, nơi đăng cai US Open, tức sân Arthur Ashe. Câu tiếp theo đã được diễn giải theo rất nhiều cách, nhưng chính bà King, khi trả lời phỏng vấn US Open, nói rằng đây là lời bà nói với Lindsay Davenport ở Fed Cup năm 2000, và câu tiếp theo là: "and champions adjust."
Djokovic đã dùng hành động để diễn giải trọn vẹn câu ấy. "(Trách nhiệm) là một yếu tố thúc đẩy. Nếu bạn cảm thấy không khỏe, nó cũng có thể trở thành gánh nặng. Bạn sẽ thấy vai nặng trĩu. Nhưng đó là số phận của tôi. Tôi tin chắc Chúa đã ban cho tôi cơ hội và tài năng này, chính là để tôi trở thành con người của hôm nay, để tôi đứng ở vị trí của hôm nay. Tôi biết ơn, và tôi đang cố hết sức để thực hiện sứ mệnh của mình, phát huy tiềm năng của mình."
Cuối cùng, ông lại nhắc tới điều vị phóng viên trước đã nói, rằng người ta từ khắp Trung Quốc hoặc khắp thế giới kéo đến. Ông bảo mình biết có lẽ nhiều người cả đời chỉ để được xem một trận của ông.
"Kobe Bryant từng nói những lời như vậy. Ông ấy luôn muốn được ra sân thi đấu, vì có lẽ luôn có ít nhất một, hoặc nhiều hơn một cổ động viên, mà cả đời họ chỉ có đúng một lần này để xem bạn biểu diễn trực tiếp. Bạn không chỉ đánh cho chính mình. Bạn cũng đánh cho những người ấy, và đánh cho môn thể thao này. Nếu bạn là một ngôi sao, trách nhiệm đặt lên vai còn nặng hơn rất nhiều."
Hết họp báo là phần đóng dấu bàn tay, nghi thức truyền thống dành cho nhà vô địch China Open. Ông thấm đầy mực in lên lòng bàn tay phải, rồi ấn mạnh xuống tờ giấy trắng. Tờ giấy ấy sau đó sẽ được in chuyển lên một tấm kim loại, trở thành kỷ vật vĩnh viễn của ban tổ chức.
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7. Bắc Kinh đã có bảy lần Djokovic vô địch, và Djokovic cũng đã có bảy đêm chiến thắng tại Bắc Kinh.
Phóng viên đặc biệt The Paper Carmen, biên tập Mã Tác Vũ
